Czy można się odwołać do sądu administracyjnego od wezwania do uiszczenia opłaty karnej przez UFG?

Brak spełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego, zgodnie z warunkami tego ubezpieczenia określonymi w przepisach, skutkuje nałożeniem kary finansowej, do uiszczenia której wzywa Ubezpieczeniowy Fundusz Gwarancyjny (art. 88 i 90 ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych).

UFG nie jest organem administracji publicznej i nie wydaje decyzji administracyjnych. Z tego powodu wezwanie do zapłaty kary za brak obowiązkowego ubezpieczenia przez długi czas traktowano jedynie jako czynność materialno-techniczną. W praktyce oznaczało to, że do takiego wezwania nie stosowano przepisów prawa administracyjnego, a osoba, która otrzymała karę, nie mogła skorzystać z typowej drogi odwoławczej i zakwestionować jej przed sądem administracyjnym.

Rzecznik Praw Obywatelskich od dłuższego czasu wyraża sprzeciw przeciwko tej praktyce, wskazując, że takie wezwanie ma charakter decyzji administracyjnej bądź ewentualnie aktu z art. 3 § 2 pkt 4 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W efekcie zaskarżenia jednego z postanowień, wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie z 4 czerwca 2025 r. (sygn. akt V SA/Wa 1499/25), przedmiotem którego była właśnie odrzucenie skargi na wezwanie UFG do uiszczenia opłaty karnej za niespełnienie obowiązku zawarcia umowy obowiązkowego ubezpieczenia OC ppm, Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko RPO i uznał zasadność złożonej m.in. przez niego skargi kasacyjnej (postanowienie NSA z dnia 25 marca 2026 r., sygn. akt II GSK 2895/25).

Sąd pierwszej instancji stwierdził, że sprawa będąca przedmiotem skargi nie należy do kognicji sądu administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny nie zgodził się z tym, wskazując, że wezwanie do uiszczenia opłaty z tytułu niespełnienia obowiązku zawarcia umowy ubezpieczenia obowiązkowego ma charakter publicznoprawny i jest wyrazem władczych uprawnień państwa. Stosunek, jaki powstaje pomiędzy UFG a podmiotem zobowiązanym do wniesienia opłaty, jest kształtowany bezpośrednio wolą ustawodawcy, nie powstaje z woli stron.

Ponadto NSA stwierdził, że publicznoprawny charakter omawianego stosunku powoduje istnienie podporządkowania podmiotu UFG, mimo że nie jest on organem administracji publicznej. Równocześnie z istoty takiego stosunku (o charakterze administracyjnym) wynika też, że obywatelowi powinny przysługiwać gwarancje proceduralne, jakie muszą przysługiwać w tych wszystkich sytuacjach, gdy obywatel jest poddany władztwu organu publicznego lub – jak w tym wypadku podmiotu, realizującego zadania tej władzy. Władczość stosunku publicznoprawnego wymaga bowiem swoistej „rekompensaty”, jaką jest stworzenie obywatelowi – jako słabszej stronie tego stosunku – gwarancji proceduralnych, pozwalających mu na należyte przedkładanie swych racji i obronę swego interesu.

Wydany przez NSA wyrok może mieć istotne znaczenie dla wielu osób, które zostały zobowiązane przez UFG do zapłaty opłaty karnej. Orzeczenie otwiera możliwość poddania takiej decyzji niezależnej kontroli sądu administracyjnego. W praktyce oznacza to, że osoba, która nie zgadza się z nałożoną karą, ma prawo dochodzić swoich praw przed sądem i zakwestionować rozstrzygnięcie wydane przez UFG.