16 kwietnia 2026 roku Prezydent RP podpisał ustawę o zarządzaniu danymi. To ważny krok – Polska doczekała się wreszcie przepisów, które pozwolą w pełni stosować unijny Akt w sprawie zarządzania danymi, czyli Data Governance Act (DGA). Przepisy regulują zasady obrotu danymi publicznymi i wymiany danych w ramach prywatnych inicjatyw.
DGA – o co chodzi? 🤔
Data Governance Act (DGA) to unijne rozporządzenie, które weszło w życie i zaczęło być stosowane bezpośrednio we wszystkich państwach członkowskich od września 2023 r. Jego celem jest stworzenie jednolitych europejskich zasad udostępniania i wymiany danych – zarówno tych gromadzonych przez sektor publiczny, jak i tych, którymi dobrowolnie chcą dzielić się obywatele i firmy. DGA nie zastępuje RODO, lecz je uzupełnia: reguluje przepływ danych niebędących danymi osobowymi lub takich, z których dane osobowe zostały usunięte albo zanonimizowane.
Choć DGA obowiązuje bezpośrednio, unijne rozporządzenie pozostawiało państwom członkowskim szereg kwestii do uregulowania w prawie krajowym: wskazanie organu nadzorczego, określenie procedur składania wniosków o dostęp do danych oraz ustanowienie sankcji za naruszenie obowiązków. Polska potrzebowała zatem własnej ustawy, aby DGA mogło działać w pełni – bez niej rozporządzenie nie dysponowało skutecznym mechanizmem wykonawczym.
Trzy filary ustawy 3️⃣
Ustawa opiera się na trzech mechanizmach zaczerpniętych z DGA.
Ponowne wykorzystywanie chronionych danych publicznych. Instytucje publiczne mają ogromne zasoby danych, do których dotychczas prawie nikt nie miał dostępu – bo chroniła je tajemnica przedsiębiorstwa, prawa własności intelektualnej albo zawierały dane osobowe. Ustawa otwiera furtkę: uczelnie, instytuty naukowe i organy administracji publicznej będą mogły wnioskować o dostęp do takich zbiorów. Podmiot publiczny będzie miał na odpowiedź dwa miesiące. Dane trafią wyłącznie do wskazanego celu – bez możliwości szerszego wykorzystania.
Pośrednictwo danych. Pośrednik danych to zupełnie nowa kategoria podmiotów na polskim rynku; pośrednik działa jak zaufany łącznik między tym, kto dane posiada, a tym, kto chce z nich skorzystać – ale sam nie może ich używać komercyjnie. Jego rola jest czysto infrastrukturalna. Żeby działać legalnie, taki podmiot będzie musiał wpisać się do rejestru prowadzonego przez organ nadzorczy.
Altruizm danych. Obywatele i firmy będą mogli dobrowolnie przekazywać swoje dane na cele społecznie użyteczne – badania naukowe, ochronę zdrowia czy walkę ze zmianami klimatycznymi. Organizacje, które tym pośredniczą, będą mogły ubiegać się o oficjalny status i unijny logotyp potwierdzający ich wiarygodność.
Kto za co odpowiada? 👤
Nowy system ma trzech głównych graczy:
Minister Cyfryzacji prowadzi punkt informacyjny dla podmiotów chcących uzyskać dostęp do danych i działa jako organ odwoławczy od decyzji instytucji publicznych.
Główny Urząd Statystyczny wspiera merytorycznie urzędy rozpatrujące wnioski o dane.
Prezes UODO nadzoruje pośredników danych i organizacje altruizmu danych – to nowe zadanie, które znacząco rozszerza dotychczasową rolę urzędu.
Kiedy przepisy wchodzą w życie? 📅
Ustawa wejdzie w życie po upływie trzech miesięcy od dnia ogłoszenia w Dzienniku Ustaw, co nastąpi w dniu 23 lipca 2026 roku.
Źródła: Kancelaria Prezydenta RP, UODO.gov.pl, PAP