UOKiK pod lupą - kary dla sektora finansowego

Blisko 150 mln zł kar dla banków. Zmiana warunków umowy tylko na jasnych zasadach. 💵

Prezes UOKiK nie zwalnia tempa w nakładaniu kar na przedsiębiorców z sektora finansowego. W ostatnich tygodniach poinformował o kolejnych decyzjach dotyczących praktyk naruszających prawa konsumentów. W ramach czteroczęściowej serii przyjrzymy się zakwestionowanym przez Urząd mechanizmom stosowanym przez banki, instytucje pożyczkowe oraz pośredników kredytowych.

Na początek zajmiemy się karami nałożonymi na cztery bankiza stosowanie niedozwolonych klauzul umożliwiających jednostronną zmianę warunków umów oraz opłat i prowizji. W kolejnych częściach przyjrzymy się wprowadzaniu konsumentów w błąd przy oferowaniu odroczenia spłaty pożyczek, zawyżaniu kosztów finansowania poprzez doliczanie kosztownych usług dodatkowych, a także nieprawidłowościom związanym z kredytami wiązanymi.

Blisko 150 mln zł kar za niedozwolone klauzule umowne 💰

Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów nałożył na cztery banki kary w łącznej wysokości 147,09 mln złza stosowanie niedozwolonych postanowień umownych. Zakwestionowane klauzule umożliwiały bankom jednostronną zmianę warunków obowiązujących umów, w tym podwyższanie dotychczasowych opłat i prowizji lub wprowadzanie nowych.

Zastrzeżenia Prezesa UOKiK dotyczyły postanowień stosowanych m.in. w umowach rachunków bankowych, kart płatniczych i kredytowych, pożyczek oraz kredytów, w tym hipotecznych. Każdy z czterech banków został ukarany dwukrotnie – za klauzule dotyczące zmiany warunków umów oraz za postanowienia odnoszące się do opłat i prowizji.

Kiedy bank może jednostronnie zmienić warunki umowy? 🤔

Prezes UOKiK podkreśla, że możliwość jednostronnej zmiany warunków zawartej umowy musi wynikać z jasno i precyzyjnie sformułowanych postanowień, tzw. klauzul modyfikacyjnych.Już w chwili podpisywania umowy konsument powinien wiedzieć, jakie okoliczności mogą uzasadniać jej zmianę, jakich elementów umowy zmiana może dotyczyć oraz jaki może być jej zakres.

Tymczasem zakwestionowane postanowienia posługiwały się ogólnymi i nieprecyzyjnymi przesłankami, takimi jak zmiana kosztów działalności banku, wydanie rekomendacji lub stanowiska przez określone podmioty czy ulepszenie oferowanych usług. Tak szeroko sformułowane podstawy nie pozwalały konsumentom przewidzieć, w jakich okolicznościach i w jakim zakresie bank będzie uprawniony do zmiany warunków umowy.

Inflacja i wzrost kosztów nie uzasadniają dowolnych podwyżek 📈

Szczególne zastrzeżenia UOKiK wzbudziły mechanizmy umożliwiające podwyższanie opłat i prowizji na podstawie niewielkich zmian wskaźników ekonomicznych.

Przykładowo jedna z zakwestionowanych klauzul dopuszczała podwyższenie opłat i prowizji nawet o 200% m.in. w przypadku wzrostu inflacji o zaledwie 0,30 punktu procentowego lub przeciętnego wynagrodzenia o 1%.

Zdaniem Prezesa UOKiK samo wskazanie określonego wskaźnika ekonomicznego i progu jego zmiany nie jest wystarczające. Konsument powinien mieć możliwość ustalenia, dlaczego zmiana danego wskaźnika wpływa na konkretną opłatę lub prowizję oraz w jaki sposób przekłada się na jej wysokość.

Również ogólny wzrost kosztów prowadzenia działalności nie może automatycznie uzasadniać przerzucania dodatkowych obciążeń na konsumentów. Część takich kosztów stanowi bowiem zwykłe ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej, które bank powinien uwzględnić już na etapie ustalania warunków umowy.

Możliwość wypowiedzenia umowy nie rozwiązuje problemu 🙅🏻♂️

UOKiK zwrócił również uwagę, że przyznanie konsumentowi prawa do odmowy zaakceptowania nowych warunków i zakończenia umowy nie eliminuje negatywnych skutków stosowania nieuczciwych klauzul modyfikacyjnych.

W przypadku umów kredytowych zakończenie współpracy z bankiem może bowiem wiązać się z koniecznością natychmiastowej spłaty całego zadłużenia i znalezienia nowego finansowania, niejednokrotnie w bardzo krótkim czasie i na niekorzystnych warunkach.

Jasne i weryfikowalne zasady zmian umowy 📃

Prezes UOKiK przypomina, że wymóg przejrzystego określenia przesłanek i mechanizmów jednostronnej zmiany umowy nie jest nowy. Znajduje on również potwierdzenie w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, m.in. w sprawach C-472/10 Invitel oraz C-26/13 Kásler.

Wniosek płynący z decyzji UOKiK jest jednoznaczny: postanowienia umożliwiające jednostronną zmianę umowy muszą być sformułowane w sposób jasny, precyzyjny i weryfikowalny, a sam fakt wystąpienia określonej okoliczności ekonomicznej nie może dawać przedsiębiorcy nieograniczonej swobody modyfikowania warunków umowy.

Decyzje Prezesa UOKiK nie są prawomocne. Bankom przysługuje prawo odwołania się do Sądu Ochrony Konkurencji i Konsumentów.

Kolejna część już jutro! 🗓️